{"id":1973,"date":"2022-03-30T17:56:26","date_gmt":"2022-03-30T12:56:26","guid":{"rendered":"https:\/\/step-up.uz\/?p=1973"},"modified":"2022-11-09T10:43:55","modified_gmt":"2022-11-09T05:43:55","slug":"linuxda-foydalanuvchilar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/step-up.uz\/en\/linuxda-foydalanuvchilar\/","title":{"rendered":"Linux operatsion tizimida foydalanuvchilar."},"content":{"rendered":"<h2 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">Foydalanuvchi identifikatsiyasi (UID)<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"has-black-color has-text-color has-medium-font-size\">Operatsion tizimlar 4 xil toifaga bo&#8217;linadi:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"has-black-color has-text-color has-medium-font-size wp-block-list\">\n<li>RealVaqt Operatsion tizimlari <\/li>\n\n\n\n<li>Bir foydalanuvchili yagona vazifali<\/li>\n\n\n\n<li>Bir foydalanuvchi ko&#8217;p vazifali<\/li>\n\n\n\n<li>Ko&#8217;p foydalanuvchili ko&#8217;p vazifali<\/li>\n<\/ol>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"640\" height=\"372\" src=\"http:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Types-of-Operating-System_thumb.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7017\" srcset=\"https:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Types-of-Operating-System_thumb.png 640w, https:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Types-of-Operating-System_thumb-300x174.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"has-black-color has-text-color has-medium-font-size\">Linux operatsion tizimi ko&#8217;p foydalanuvchili va ko&#8217;p vazifali tizim hisoblanadi. Foydalanuvchi nomlari Linuxda quyidagi qoidalar asosida yaratiladi:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"is-style-default has-black-color has-text-color has-medium-font-size wp-block-list\">\n<li>Maksimal uzunligi 32 simvoldan tashkil topadi;<\/li>\n\n\n\n<li>Istalgan belgi qatnashishi mumkin (yangi qator belgisi va ikkinuqta) dan tashqari;<\/li>\n\n\n\n<li>Qisqa va eslab qolishga qulay nom.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">User Identifier (UID)<\/h2>\n\n\n\n<ul class=\"has-black-color has-text-color has-medium-font-size wp-block-list\">\n<li>0 dan to 2^32-1 gacha son;<\/li>\n\n\n\n<li>Foydalanuvchi identifikatori;<\/li>\n\n\n\n<li>Operatsion tizim foydalanuvchilarni UID bo&#8217;yicha aniqlaydi.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"has-black-color has-text-color has-medium-font-size\">Linuxda foydalanuvchilarning 2 turi mavjud:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"has-black-color has-text-color has-medium-font-size wp-block-list\">\n<li>root (UID 0)<\/li>\n\n\n\n<li>Others (UID 0 dan tashqarilar)<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"has-black-color has-text-color has-medium-font-size\">Qolgan foydalanuvchilarning o&#8217;zi ham 2 turga bo&#8217;linadi: 1) Xizmatlar uchun 2) Foydalanuvchi uchun.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/image-4.png\" alt=\"\"\/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\"><strong>Deamon<\/strong> &#8211; *NIX tizimlaridagi dastur bo&#8217;lib, tizim bilan birga ishga tushadi va orqa fon rejimida ishlaydi. Masalan, httpd, ftpd, sshd&#8230;<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">cat \/etc\/passwd<\/h3>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"894\" height=\"371\" src=\"http:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-18.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7013\" srcset=\"https:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-18.png 894w, https:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-18-300x124.png 300w, https:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-18-768x319.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 894px) 100vw, 894px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\"><strong>root<\/strong> &#8211; bu foydalanuvchi nomi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\"><strong>x<\/strong> &#8211; bu oldinlari parol bo&#8217;lgan, hozirda barcha foydalanuvchilarda x belgisi qo&#8217;yiladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\"><strong>0<\/strong> &#8211; bu UID<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\"><strong>0<\/strong> &#8211; bu GID<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\"><strong>root<\/strong>: &#8211; bu izoh<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\"><strong>\/root<\/strong> &#8211; bu foydalanuvchi uy manzili<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\"><strong>\/bin\/bash<\/strong> &#8211; bu foydalanuvchining buyruq interpretatori<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">cat \/etc\/group<\/h3>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"909\" height=\"256\" src=\"http:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-16.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7011\" srcset=\"https:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-16.png 909w, https:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-16-300x84.png 300w, https:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-16-768x216.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 909px) 100vw, 909px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\"><strong>adm<\/strong> &#8211; bu guruh nomi<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\"><strong>x <\/strong>&#8211; bu oldinlari parol bo&#8217;lgan, hozirda barcha foydalanuvchilarda x belgisi qo&#8217;yiladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\"><strong>4<\/strong> &#8211; GID<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\"><strong>syslog, pro<\/strong> &#8211; bu shu guruhga a&#8217;zo foydalanuvchilar<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">id pro<\/h3>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"899\" height=\"274\" src=\"http:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-17.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7012\" srcset=\"https:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-17.png 899w, https:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-17-300x91.png 300w, https:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-17-768x234.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 899px) 100vw, 899px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h3 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">sudo usermod -aG mail pro<\/h3>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"899\" height=\"331\" src=\"http:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-14.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7009\" srcset=\"https:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-14.png 899w, https:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-14-300x110.png 300w, https:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-14-768x283.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 899px) 100vw, 899px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h3 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">sudo cat \/etc\/shadow<\/h3>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"896\" height=\"368\" src=\"http:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-19.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7014\" srcset=\"https:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-19.png 896w, https:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-19-300x123.png 300w, https:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-19-768x315.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 896px) 100vw, 896px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"What is Hashing? Hash Functions Explained Simply\" width=\"1080\" height=\"608\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/2BldESGZKB8?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">Identifikatsiya |Autentifikatsiya | Avtorizatsiya<\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/defendersprotection.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/identification-authentication-authorization.png\" alt=\"Difference between Identification, Authentication &amp; Authorization -  Defenders Protection Initiative\" width=\"521\" height=\"325\"\/><\/figure>\n<\/div>\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/techdifferences.com\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/Untitled-4.jpg\" alt=\"Difference Between Authentication and Authorization (with Comparison Chart)  - Tech Differences\"\/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<h2 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">Foydalanuvchi yaratish va o&#8217;chirish<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"has-black-color has-text-color has-medium-font-size\">sudo useradd username<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-black-color has-text-color has-medium-font-size\">sudo passwd username<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-black-color has-text-color has-medium-font-size\">sudo useradd -m username<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-black-color has-text-color has-medium-font-size\">ls -la \/home\/username\/<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-black-color has-text-color has-medium-font-size\">sudo useradd -g users username<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-black-color has-text-color has-medium-font-size\">sudo useradd -g users -G wheel,developers username<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-black-color has-text-color has-medium-font-size\">userdel username<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-black-color has-text-color has-medium-font-size\">userdel -r username<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-black-color has-text-color has-medium-font-size\">userdel -f username<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">Linux operatsion tizimida fayllarga ruxsatlar<\/h2>\n\n\n\n<ol class=\"has-medium-font-size wp-block-list\">\n<li><strong>Read (r) :<\/strong>&nbsp;O&#8217;qish ruxsati fayl mazmunini ochish va o&#8217;qish imkonini beradi. Lekin siz faylda hech qanday tahrir yoki o&#8217;zgartirish qila olmaysiz.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Write (w) :<\/strong>&nbsp;Yozish ruxsati faylni tahrirlash, o\u02bbchirish yoki nomini o\u02bbzgartirish imkonini beradi. Misol uchun, agar fayl katalogda mavjud bo&#8217;lsa va yozish uchun ruxsat katalogda emas, balki faylda o&#8217;rnatilgan bo&#8217;lsa, unda siz fayl mazmunini tahrirlashingiz mumkin, lekin uni o&#8217;chira olmaysiz yoki nomini o&#8217;zgartira olmaysiz.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Execute (x):<\/strong>&nbsp;Unix tipidagi tizimda siz bajarish ruxsati o&#8217;rnatilmasa, dasturni ishga tushira olmaysiz yoki bajara olmaysiz. Ammo Windowsda bunday ruxsat mavjud emas.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.guru99.com\/images\/PermissionsConcept.png\" alt=\"File Permissions in Linux \/ Unix: How to Read, Write &amp; Change?\" width=\"431\" height=\"288\"\/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"910\" height=\"460\" src=\"http:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-22-e1652873316843.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7023\" srcset=\"https:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-22-e1652873316843.png 910w, https:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-22-e1652873316843-300x152.png 300w, https:\/\/step-up.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/image-22-e1652873316843-768x388.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 910px) 100vw, 910px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\"><strong>Ruxsatlar quyida keltirilgan:<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table is-style-regular has-medium-font-size\"><table><tbody><tr><th>Ruxsat<\/th><th>Faylda<\/th><th>Katalogda<\/th><\/tr><tr><td><strong>r<\/strong> (read)<\/td><td>fayl kontentini o&#8217;qish mumkin (cat)<\/td><td>katalog kontentini o&#8217;qish mumkin (ls)<\/td><\/tr><tr><td><strong>w<\/strong> (write)<\/td><td>fayl kontentini o&#8217;zgartirish mumkin (vi)<\/td><td>katalogda fayl yaratish mumkin (touch)<\/td><\/tr><tr><td><strong>x<\/strong> (execute)<\/td><td>faylni ishga tushirish mumkin<\/td><td>katalogga kirish mumkin (cd)<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.booleanworld.com\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/43260_115.png\" alt=\"An Introduction to Linux File Permissions - Boolean World\" width=\"490\" height=\"372\"\/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>UID, GUID. Singleuser singletask, singleuser multitask, multiuser multitask.<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":6852,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_editorskit_title_hidden":false,"_editorskit_reading_time":3,"_editorskit_is_block_options_detached":false,"_editorskit_block_options_position":"{}","footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1973","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-administartor"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/step-up.uz\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1973","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/step-up.uz\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/step-up.uz\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/step-up.uz\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/step-up.uz\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1973"}],"version-history":[{"count":19,"href":"https:\/\/step-up.uz\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1973\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8349,"href":"https:\/\/step-up.uz\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1973\/revisions\/8349"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/step-up.uz\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6852"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/step-up.uz\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1973"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/step-up.uz\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1973"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/step-up.uz\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1973"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}